Het Vikingtijdperk is een periode in de Europese geschiedenis die loopt van 793 tot 1066. Het staat vooral bekend om zijn maritieme cultuur en activiteiten op het gebied van plundertochten, handel en kolonisatie in heel Noord-Europa. In deze blogpost duiken we in de chronologie van het Vikingtijdperk – beginnend bij de voorafgaande Vendeltijd – om beter te begrijpen waarom dit tijdperk zo invloedrijk was bij het vormgeven van de vroege Europese cultuur.
De Vendeltijd (550-793 n.Chr.)
De Germaanse ijzertijd, onderverdeeld in een vroege Germaanse ijzertijd (gemarkeerd door de intrede van de Denen in de geschiedenis) en een late Germaanse ijzertijd, staat in Zweden bekend als de Vendeltijd. In dit tijdperk breidde de handel in Noord-Europa zich snel uit en nam de migratie naar nieuwe gebieden toe. Gedurende deze periode onderging Scandinavië ook ingrijpende sociale veranderingen die diepgaande gevolgen hadden voor de volgende generaties.
Het jaar 753 markeert het begin van het Vikingtijdperk met de stichting van de eerste Zweedse nederzetting Aldeigjuborg (het huidige Staraja Ladoga) nabij Sint-Petersburg in Rusland. In 789 werd een overval geregistreerd op het eiland Portland in Engeland door Vikingen uit Noorwegen, en in 793 werd het klooster van Lindisfarne in Engeland geplunderd door Vikingen uit Noorwegen.
De Vikingexpansie (793-850 n.Chr.)
In 793 arriveerden drie schepen op het eiland Lindisfarne, voor de oostkust van Engeland, wat het begin markeerde van wat een van de beroemdste tijdperken uit de geschiedenis zou worden: het Vikingtijdperk. Vanaf dat moment ondernamen de Vikingen talloze expedities om nieuwe landen buiten Scandinavië te “ontdekken”. Ze koloniseerden IJsland rond 870 en Groenland rond 986. In totaal strekten de Scandinavische gebieden zich uit van Newfoundland in Canada tot Bagdad in Irak!
Een eerste aanval op Ierse bodem werd in 795 door Deense Vikingen gelanceerd. Vervolgens pleegde een vloot uit Scandinavië in 799 een aanval en plundering op een klooster aan de Aquitaanse kust van Noirmoutier.
Rond 800 ontdekten Ierse kolonisten IJsland en werden er handelsposten opgericht in Skiringssall en Birka. 802 markeert de vestiging van Vikingen op de Orkney-eilanden, de Hebriden en het eiland Man, waar ze tot 1405 zouden blijven. In 804 vernietigde Karel de Grote Slesvig (de hoofdstad), waardoor veel Deense schepen naar Engeland of Noorwegen vluchtten. In 825 vond er een expeditie naar Constantinopel plaats, waar ze de buitenwijken drie dagen lang plunderden voordat ze werden verdreven door Griekse vuurwapens die vanaf de hoge muren rondom de haven van Constantinopel werden afgevuurd.
In 834 stelde koning Godfred I de Danelaw in, waardoor Jutland controle kreeg over East Anglia en Northumbria; dit staat bekend als het “Grote heidense leger” dat Engeland in deze periode (865-875) binnenviel. In 838 voeren twee groepen de Seine in Frankrijk op en plunderden steden langs de oevers, van Rouen tot Parijs. Ze vielen ook steden in Spanje aan, zoals Lissabon in Portugal, voordat ze naar Italië trokken en Pavia in Lombardije plunderden (841).
842: Plundering van Jumièges en Quentovic (Frankrijk).
De overvallen op deze twee havens markeren een van de eerste geregistreerde gevallen van Vikinggeweld op het Europese vasteland. Jumièges en Quentovic waren twee belangrijke Frankische handelshavens die Groot-Brittannië met Europa verbonden. Door ze aan te vallen, verstoorden de Vikingen de handel tussen Groot-Brittannië en het Europese vasteland. Dit is slechts één voorbeeld van hoe hun aanvallen verstrekkende gevolgen hadden in heel Europa.
843: Plundering van Nantes (Frankrijk) en de Slag bij Messac (Frankrijk).
In 843 onderging Nantes een bijzonder brute aanval van Vikingen uit Vestfold, die de bisschop en zijn parochianen afslachtten voordat ze met hun buit vertrokken. In hetzelfde jaar won Renaud van Nantes een beslissende veldslag tegen Hasting – een geallieerde Viking-aanvoerder – bij Messac, met de hulp van Lambert, graaf van Nantes, en de Bretonse leider Nominoë. Deze overwinning markeerde een keerpunt in het Franse verzet tegen de Viking-invallen in hun land.
844: Mislukte overvallen op A Coruña en Sevilla (Spanje).
In 844 lanceerden Vikingtroepen een expeditie tegen Portugal, maar faalden vanwege het Portugese verzet onder leiding van Alfonso III, die hen wist terug te dringen dankzij superieure tactieken en beter getrainde soldaten. De Vikingen probeerden vervolgens twee overvallen op Spaanse steden – A Coruña en Sevilla – maar werden opnieuw teruggedrongen na sterke tegenstand van lokale troepen die trouw waren aan koning Ramiro I.
845 – Beleg van Parijs en plundering van Hamburg (Duitsland).
In 845 werd Parijs belegerd door Vikingtroepen onder leiding van Ragnar Lodbrok, die een schatting eiste van Karel de Kale in ruil voor de bescherming van de stad tegen vernietiging. Karel stemde er uiteindelijk mee in om Ragnar drie jaar lang 7.000 pond per jaar te betalen om te voorkomen dat Parijs werd geplunderd zoals zoveel andere steden voorheen. In hetzelfde jaar vond een succesvolle overval plaats in Hamburg (Duitsland), waar de Vikingen de kloosters plunderden voor goud en zilver voordat ze met hun buit naar huis terugkeerden.
De neergang van de Vikingen (850-1066)
Het Vikingtijdperk eindigde nadat herhaaldelijke militaire nederlagen veel Scandinavische heersers dwongen zich tot het christendom te bekeren, wat een breuk betekende met hun traditionele waarden en overtuigingen. Terwijl Scandinavische koningen christelijke tradities zoals monogamie overnamen en trouw zwoeren aan grote Europese mogendheden zoals Engeland en Frankrijk, nam hun politieke macht in de loop van de tijd af totdat ze in 1066 volledig werden vervangen door andere heersende families.
1066 – De Slag bij Stamford Bridge en de Normandische verovering
Het jaar 1066 markeert een belangrijk keerpunt in de geschiedenis van Engeland, maar ook in die van de Vikingen. Op 25 september 1066 werd koning Harald III Hardrada (opvolger van koning Harold II) verslagen bij Stamford Bridge door de troepen van koning Harold II.
Dit was de laatste grote veldslag tussen Angelsaksen en Vikingen in Engeland, tot de invasie van Willem de Veroveraar enkele weken later, op 14 oktober 1066, met zijn Normandische leger. Deze invasie markeerde het einde van de Angelsaksische overheersing in Groot-Brittannië en het einde van de significante invloed van de Vikingen in Engeland, maar niet van hun invloed op andere delen van Europa of hun nalatenschap als woeste krijgers door de geschiedenis heen!
1085 – Laatste poging van de Denen om Engeland te heroveren
In 1085 probeerde de Deense koning Knoet IV Engeland te heroveren, dat sinds de overwinning van Alfred de Grote bij Edington in 878 door Angelsaksische troepen werd gecontroleerd. Deze laatste poging eindigde in een mislukking met de dood van Knoet IV in St Albans. Het bleef echter niet zonder gevolgen: Willem I gebruikte het als excuus om zijn eigen verovering van Engeland te starten, wat bekend zou komen te staan als de Normandische verovering.
1103 – Dood van de Noorse koning Magnus Barfot in Ierland
Tijdens zijn bewind breidde de Noorse koning Magnus Barfot de invloed van Noorwegen uit over heel Europa. Hij lanceerde verschillende overvallen in Schotland, Wales en Ierland en slaagde er zelfs in om Dublin voor een korte periode te veroveren. In 1103 stierf hij tijdens een expeditie in Ulster (Ierland), wat het einde markeerde van de Noorse overheersing in Europa voor vele jaren die zouden volgen.
1151-1153 – Plundering van de oostkust door de Noorse koning Eystein Haraldsson
Onder het bewind van koning Eystein Haraldsson zette Noorwegen zijn expansiepolitiek voort met overvallen op de oostkust van Schotland en Engeland, van 1151 tot 1153. Dit beleid was grotendeels te danken aan zijn verlangen naar rijkdom en macht en zijn pogingen om de positie van Noorwegen in Europa te verbeteren. Helaas voor Eystein eindigden deze campagnes in een nederlaag voor Noorwegen toen hij werd gedood in een veldslag tegen Schotse troepen nabij Renfrewshire (Schotland).
1171 – Dood van de laatste Scandinavische koning Askulf Mac Torkil
Nadat hij in de jaren 1170-1171 door Anglo-Normandische troepen was verdreven, probeerde Askulf Mac Torkil nog één keer zijn koninkrijk te heroveren voordat hij stierf tijdens een veldslag tegen hen nabij Dublin (Ierland). Met zijn verdwijning vervloog elke hoop dat de Scandinaviërs de controle over Dublin of enige andere stad die in deze periode verloren was gegaan, zouden terugkrijgen.
1185 – De Noormannen lanceren een zegevierende expeditie van Sicilië naar Thessaloniki op de Balkan
Na de verovering van Sicilië in 1060-1091 lanceerden de Normandische troepen onder leiding van Rogier II in 1185-1186 een zegevierende campagne van Sicilië naar Thessaloniki (Griekenland), waardoor ze een groot deel van de Griekse kustlijn en kuststeden zoals Korinthe en Patras konden controleren. Deze campagne markeerde een belangrijk keerpunt voor de Normandische macht, wiens invloed zich uitbreidde tot buiten Italië, naar andere delen van Europa, waaronder Griekenland en zelfs Anatolië (Turkije).
1263 – Dood van de Noorse koning Haakon Haakonsson op de Orkney-eilanden (Schotland)
De laatste grote Viking-aanvoerder was Haakon Haakonsson, die stierf tijdens een poging tot invasie van Schotland in 1263-1264, nabij de Orkney-eilanden (Schotland). Zijn dood markeerde het einde van de Noordse overheersing over Noord-Europa en het Vikingtijdperk, dat begon met de eerste geregistreerde overval op het klooster van Lindisfarne in 793 n.Chr. en eindigde in 1263 n.Chr. toen Haakon stierf tijdens het gevecht tegen Schotse troepen nabij de Orkney-eilanden (Schotland).
De chronologie van het Vikingtijdperk begint bij zijn voorgangers, de vroege Germaanse ijzertijd en de late Germaanse ijzertijd, en eindigt met blijvende veranderingen in de Scandinavische cultuur veroorzaakt door de wijdverbreide acceptatie van het christendom door de machtige heersers uit deze periode. Dit afscheid van de traditionele Noordse overtuigingen markeerde het definitieve einde van een tijdperk waarvan de erfenis vandaag de dag nog steeds voortleeft in literatuur, kunst, architectuur, taal, muziek, enz. Website-eigenaren die een deel van het rijke culturele erfgoed van Scandinavië willen integreren in hun projecten of contentstrategieën, hoeven niet verder te zoeken dan deze historische wortels!
