Rollo (ca. 860 tot 930) was een Viking-hoofdman die de stichter en eerste heerser van de regio Normandië werd.
Hij bekeerde zich tot het christendom als onderdeel van een overeenkomst met de Frankische koning Karel de Eenvoudige (893-923) in 911 (waarbij hij zijn naam veranderde in Robert). Zijn levensverhaal werd later door christelijke schrijvers aangedikt om hem als een toonbeeld van deugd af te schilderen.
Een woeste Viking-leider die veranderde in een model van christelijke deugd en recht en orde in het land vestigde.
Daarbij negeerden zij echter grotendeels alles wat bekend was over Rollo’s leven vóór zijn betrokkenheid bij Karel.
Rollo, een Viking als geen ander
Hij is de betovergrootvader van Willem de Veroveraar (de eerste Normandische koning van Engeland, 1066-1087 n.Chr.) en de voorvader, of vermeende voorvader, van een aantal Europese vorsten wiens stamboom teruggaat tot zijn directe afstammelingen. Sinds 2013 maakt Rollo deel uit van de televisieserie Vikings, waarin hij wordt vertolkt door de Britse acteur Clive Standen. In tegenstelling tot zijn beschrijving in de serie is er geen enkel bewijs dat suggereert dat Rollo de broer was van Ragnar Lothbrok, maar er zijn wel aanwijzingen dat Rollo deelnam aan, of zelfs leiding gaf aan, het beleg van Parijs in 885-886 n.Chr., zoals afgebeeld in de serie.
Wat hij ook was voordat hij over Normandië heerste, Rollo hield zich aan zijn woord tegenover Karel. Hij beschermde de regio niet alleen tegen Viking-overvallen, maar herstelde ook de orde in de gebieden die hij voorheen zelf had helpen vernietigen. Hij zou hebben geregeerd met een Viking-wetboek gebaseerd op het concept van persoonlijke eer en individuele verantwoordelijkheid, en hij hervormde de zwakke en ineffectieve wetten die magistraten vóór zijn bewind probeerden toe te passen. Hij stierf rond 930 n.Chr., waarschijnlijk een natuurlijke dood, aangezien er in de archieven uit die tijd geen melding wordt gemaakt van iets anders.
Rollo, zijn oorsprong
Veel details over het leven van Rollo van Normandië zijn semi-legendarisch, zoals de geleerde Robert Ferguson opmerkt:
« Zijn biografen, kroniekschrijvers en dichters zoals Rollo, Rollon, Robert, Rodulf, Ruinus, Rosso, Rotlo en Hrolf, Granger Rolf of Rolf de Wandelaar, de stichter rond 911 van wat het hertogdom Normandië werd, maken er deel van uit, net als Ragnar Lodbrok en Ivar de Beenloze, wier bekendheid bij hun tijdgenoten door de jaren heen groeide, bij gebrek aan voldoende biografische informatie om hen van gewone stervelingen te veranderen in complexe hybriden van mensen, mythen en legendes. »
Ferguson heeft gelijk als hij zegt dat niemand weet waar Rollo vandaan kwam, wat zijn afkomst was of wat hij precies deed vóór zijn betrokkenheid bij Karel de Eenvoudige. Zelfs na de stichting van Normandië (van “Northmen” om het land van de Vikingen aan te duiden), is zijn geschiedenis verre van zeker, aangezien deze rond 986 werd verfraaid door de Normandische historicus Dudo van Saint-Quentin (10e eeuw n.Chr.) in zijn Geschiedenis van de Noormannen.
Dudo beweert dat hij een Deense aristocraat was die het koninkrijk West-Francië binnenviel met zijn Deense landgenoten vóór zijn contract met Karel en zijn bekering tot het christendom. Dudo beweert ook dat hij een vriend en kameraad was van een koning Alstem van East Anglia, die door geleerden is geïdentificeerd als de voormalige Viking-leider Guthrum (overleden rond 890 n.Chr.), die in 878 bij de Slag bij Eddington werd verslagen door Alfred de Grote, zich moest bekeren tot het christendom en in 880 koning van Engeland werd. Rollo’s nauwe relatie met Guthrum pleit voor zijn Deense afkomst, aangezien bekend is dat Guthrum Deens was en, zoals Ferguson opmerkt, hun ontmoeting, zoals beschreven in Dudo’s verslag, “heeft de unieke klank van een expat die een ander hartelijk begroet” (178).
Er is ook beweerd dat Rollo uit Noorwegen kwam, opnieuw van aristocratische afkomst, maar deze bewering verschijnt pas later in de 11e eeuw n.Chr. en werd in de 12e eeuw gepopulariseerd in de werken van Willem van Malmesbury (ca. 1095-ca. 1143). De kleinzoon van Rollo, Robert II, aartsbisschop van Rouen (regeerde 989-1037 n.Chr.), stond bekend als Robert de Deen en het is ook duidelijk dat de meerderheid van de Viking-plunderaars uit Denemarken kwam, dus een Deense oorsprong is niet alleen waarschijnlijk, maar ook aannemelijk. Er is echter geen duidelijke consensus over dit punt, en recente pogingen om de oorsprong van Rollo te bewijzen zijn mislukt.
In 2016 kregen Noorse archeologen toestemming om het graf van Rollo’s kleinzoon, Richard I (regeerde 942-996), en zijn achterkleinzoon Richard II (regeerde 996-1026) te openen, maar ze ontdekten dat de lichamen in de sarcofaag niet van deze mannen waren en in feite veel ouder waren dan het tijdperk van de Viking-aanvallen. Volgens de archeologen die het graf openden, werden de twee lichamen waarschijnlijk in de sarcofaag van een ander graf geplaatst en werden die van Richard I en II in het verleden naar een onbekende locatie verplaatst om ze te beschermen tegen grafrovers. Hoe dan ook, dit werpt geen licht op de oorsprong van Rollo.
Dudo’s verslag van Rollo’s leven, en dus van zijn Deense afkomst, is herhaaldelijk in twijfel getrokken door onderzoekers die wijzen op de overduidelijke kerstening van de man en zijn daden. Desondanks is het werk van Dudo het eerste dat iets over Rollo vastlegt (het werd in opdracht van Richard I geschreven) en hij had toegang tot de directe afstammelingen van Rollo en documenten die later verloren zijn gegaan.
Elke latere schrijver over Rollo, inclusief Willem van Malmesbury, baseerde zich op het werk van Dudo voor zijn eigen verslag. Ondanks latere beweringen over een Noorse afkomst is het daarom zeer waarschijnlijk dat Rollo uit Denemarken kwam, zoals Dudo beweert, ook al geven veel onderzoekers de voorkeur aan de Noorse bewering van de IJslandse kroniekschrijver/historicus Snorri Sturluson (1179-1241), omdat zij bevestiging voor zijn beweringen vinden in het eerdere werk van Richer van Reims (10e eeuw). Zoals bij veel grote Viking-figuren, overschaduwt en vertroebelt de legende van Rollo van Normandië uiteindelijk het werkelijke leven van de man.
Rollo, Viking-leider
Het is echter zeker dat hij een Viking-leider was die invallen leidde in het koninkrijk West-Francië. De kroniekschrijver Flodoard (893-966) beschrijft een Viking-inval rond 876 n.Chr. die de regio rond Rouen verwoestte, en dit komt overeen met wat Dudo zegt over Rollo’s activiteiten in de regio in dezelfde periode. De Viking-invallen in Francia begonnen in 820 n.Chr. en gingen gestaag door, waarbij schepen gemakkelijke invallen deden op de Seine, totdat er rond 911 n.Chr. vrede werd gesloten met Rollo.
De eerste inval in 820 n.Chr. was onsuccesvol omdat de Vikingen geen idee hadden wie of wat ze zouden tegenkomen zodra ze aan land gingen. Ze werden gemakkelijk verslagen door de kustwacht en trokken zich met verliezen terug. Toen ze in 841 n.Chr. terugkeerden onder bevel van Asgeir, waren ze veel beter voorbereid. Ze plunderden en verbrandden Rouen en namen enorme hoeveelheden buit mee. Deze inval werd gevolgd door het beleg van Parijs door de Noordse leider Reginherus in 845 n.Chr., dat pas eindigde toen Karel de Kale (843-877) de Vikingen betaalde om te vertrekken.
Rond 858 n.Chr. waren de invallen in Francia zo lucratief voor de Vikingen dat de beroemde leiders Björn IJzerzijde (vermeende zoon van Ragnar Lothbrok en zijn koningin Aslaug) en Hastein (ook bekend als Hasting) de regio aanvielen, vlak voor of na hun beroemde plundertocht in de Middellandse Zee. In 876 n.Chr. voeren 100 schepen de Seine op om de regio te verwoesten, en deze inval werd waarschijnlijk geleid of mede-geleid door Rollo, of hij speelde in ieder geval een belangrijke rol bij deze gebeurtenis. Het lijkt er ook vrij zeker op dat hij een belangrijke rol speelde bij het latere beleg van Parijs in 885-886 n.Chr.
Op dat moment was het voor Karel de Eenvoudige duidelijk dat het zinloos was om de Viking-plunderaars te proberen af te weren. De enige keren dat West-Francië een positief resultaat behaalde bij deze invallen, was wanneer de koning de Vikingen betaalde om de steden met rust te laten. Zoals Ferguson opmerkt: “het soms goedbedoelde beleid van verzoening werd door de Frankische heersers al bijna een eeuw vóór het akkoord [tussen Karel en Rollo] toegepast, en de begunstigden waren Denen”.
Hun akkoord was dus niets nieuws, maar simpelweg de voortzetting van een defensiebeleid dat in het beste geval leek te werken. Het verschil tussen het contract van 911 n.Chr. en eerdere winsten was het karakter van Rollo. In tegenstelling tot eerdere Viking-leiders die na het innen van hun buit terugkeerden of anderen aanmoedigden om te plunderen, nam Rollo het voorgestelde akkoord serieus en zette hij zich in voor de koning en het volk dat hij had gezworen te beschermen.
Rollo & Karel de Eenvoudige
Volgens Dudo begrepen de Franken onder Karel de Eenvoudige eindelijk dat er geen manier was om de Viking-invallen te stoppen en dat ze ofwel de prijs moesten blijven betalen die een Viking-leider eiste, ofwel een nieuwe invalshoek moesten vinden voor het oude beleid. De adviseurs van de koning vroegen hem waarom hij niet bereid was meer te doen om zijn koninkrijk te redden dan hij tot dan toe had gedaan, en woedend vertelde hij hen in feite dat als zij betere ideeën hadden, hij die graag zou ontvangen. Dudo schrijft dat de adviseurs antwoordden:
« Als u ons vertrouwt, zullen wij u passend en gezond advies geven voor u en voor het koninkrijk, zodat het volk, te zeer geteisterd door nood, kan rusten. Laat het land van de rivier de Andelle tot aan de zee aan de heidense volkeren worden gegeven; en verenig bovendien uw dochter met Rollo door een huwelijk. Zo zult u machtig kunnen groeien in kracht tegen de volkeren die u weerstaan; want Rollo is geboren uit het trotse bloed van koningen en leiders; hij is zeer mooi van lichaam, een strijdlustige vechter, scherpzinnig in zijn adviezen, schijnbaar van fatsoenlijk uiterlijk, wat ons bevalt, een trouwe vriend voor degenen aan wie hij zijn woord geeft, een geduchte vijand voor degenen die hij onder ogen komt, een constante en aangename vazal in alle dingen, met een intelligente geest, zoals wij hem verschuldigd zijn. (Geschiedenis van Dudo 2:25) »
Na hun advies te hebben overwogen, stuurde Karel de aartsbisschop van Rouen naar Rollo om het aanbod te presenteren. Rollo raadpleegde zijn Deense leiders, die benadrukten dat het land, hoewel momenteel verlaten, een aantal verlossende kenmerken had en dat hij het voorstel moest accepteren.
Rollo deed dit en er werd een datum vastgesteld voor zijn doop en zijn huwelijk met de dochter van Karel, Gisla (ook wel Gisela genoemd, ca. 911). Toen de dag aanbrak, weigerde Rollo de doop te ondergaan, erop wijzend dat het land dat de koning hem aanbood in puin lag en dat het hem enkele jaren zou kosten om het weer op te bouwen. De adviseurs van de koning adviseerden hem om Rollo alles te geven wat hij wilde, niet alleen om het koninkrijk te beschermen, maar ook om zielen te winnen voor Christus, die onder de indruk zouden zijn van een Viking-leider die het christendom omarmde.
Karel bood Rollo Vlaanderen aan, maar Rollo weigerde omdat het land te moerassig was, en de koning bood hem toen Bretagne aan, dat grenst aan de landen die in het contract werden aangeboden, en Rollo accepteerde dit alles. Om het akkoord te finaliseren en het juiste respect aan de koning te tonen, werd Rollo vervolgens gevraagd de voet van de koning te kussen, maar, zoals Dudo vertelt:
« Rollo wilde de voet van de koning niet kussen en de bisschoppen zeiden: “Degene die zo’n geschenk accepteert, zou zover moeten gaan om de voet van de koning te kussen.” Maar Rollo antwoordde: “Nooit zal ik iemands knie buigen, en niemand zal ik kussen.” Daarom, aangespoord door de gebeden van de Franken, beval hij een van zijn krijgers om de voet van de koning te kussen. De man greep onmiddellijk de voet van de koning, tilde deze op naar zijn mond en gaf er een kus op terwijl hij bleef staan, en hij legde de koning plat op zijn rug. Er was dus een groot gelach [onder de Vikingen] en een groot tumult onder de [Franken]. »
De koning en zijn edelen waren echter niet gestoord door de opschudding, en Rollo werd gedoopt, trouwde met Gisla en nam bezit van zijn landen in overeenstemming met het Verdrag van Saint-Clair-sur-Epte in 911 n.Chr. Hij begon onmiddellijk met een beleid van hervorming en vernieuwing, zoals Dudo beschrijft:
« Hij legde het volk eeuwige privileges en wetten op, geautoriseerd en uitgevaardigd door de wil van de leiders, en hij dwong hen om samen in vrede te leven. Hij bouwde kerken op die tot de grond toe waren afgebroken, hij herbouwde tempels die door de bezoeken van de heidenen waren vernietigd, en hij bouwde nieuwe kerken en breidde de muren en verdedigingswerken van de steden uit. »
Rollo verbeterde de landen die hem waren gegeven in elk opzicht, maar hij eerde evenzeer het verdrag dat hij met Karel had gesloten: er is na 11 september n.Chr. geen enkel spoor meer van Viking-invallen in Francia.
Rollo van Normandië
Hoewel Rollo vaak wordt genoemd als de eerste hertog van Normandië, heeft hij die titel nooit gedragen (Richard II, zijn achterkleinzoon, was de eerste hertog). Hij wordt door latere historici soms graaf Rollo genoemd, maar in hedendaagse documenten wordt hij simpelweg “Rollo” genoemd. Een landtoewijzing uit 918 n.Chr. vermeldt bijvoorbeeld “de landen die wij hebben toegewezen aan de Noormannen van de Seine, met name aan Rollo en zijn metgezellen, voor de verdediging van het koninkrijk” (Ferguson, 183). Welke titel hij voor zichzelf claimde is onbekend, maar vroege historici zoals Dudo en Flodoard noemen hem “Hoofdman”.
Naar verluidt regeerde hij zijn koninkrijk als een Viking-leider, waarbij hij passieve wetten die simpelweg acceptabel gedrag suggereerden, hervormde en een wetboek toepaste dat de nadruk legde op persoonlijke eer en verantwoordelijkheid. Gewapende overvallen, mishandeling en moord werden bestraft met de doodstraf, maar fraude ook, zoals een anekdote duidelijk maakt:
“Rollo had een decreet ingevoerd dat landbouwgereedschap buiten op het veld moest blijven liggen en aan het eind van de dag niet mee naar huis mocht worden genomen. Om de indruk te wekken dat ze dat wel deden en dat ze waren beroofd, lijkt het erop dat de vrouw van een boer de ploegwerktuigen van haar man had verstopt. Rollo vergoedde de man voor zijn verlies en beval dat de potentiële verdachten via een beproeving zouden worden berecht. Toen iedereen de beproevingen overleefde, liet hij zijn vrouw slaan totdat ze bekende. En toen de echtgenoot toegaf dat hij vanaf het begin wist dat zij het was, werd Rollo schuldig bevonden aan twee aanklachten: “Degene die zegt dat jij het hoofd van de vrouw bent en dat je haar had moeten straffen. De andere, dat je medeplichtig was aan de diefstal en dat je het niet wilde onthullen.” Hij liet ze allebei ophangen en liet ze eindigen met een wrede dood, een actie die, volgens Dudo, de lokale bevolking zo angst aanjoeg dat het gebied een eeuw lang vrij bleef van kleine criminaliteit. (Ferguson, 186-187) “
In een ander geval straft hij mannen die schuldig waren aan het beschadigen van zijn reputatie en die van zijn vrouw door hen op het centrale plein van zijn hoofdstad Rouen te laten executeren. Dit ontmoedigde anderen om vals getuigenis af te leggen tegen hun buren door roddels en laster.
Deze maatregelen leken voor sommige bisschoppen in de regio streng, en zij deden een beroep op de paus voor advies. Hun werd verteld de bekering van Rollo, en de bekering van heidenen in het algemeen, te beschouwen “niet als een gebeurtenis, maar als een proces dat onvermijdelijk tijd nodig zou hebben om te worden gerealiseerd” (Ferguson, 188). Wat voor problemen de bisschoppen ook hadden met het bewind van Rollo, ze konden zijn succes in het handhaven van de openbare orde of de welvaart die hij naar het land bracht niet betwisten.
Deze maatregelen leken voor sommige bisschoppen in de regio streng, en zij deden een beroep op de paus voor advies. Hun werd verteld de bekering van Rollo, en de bekering van heidenen in het algemeen, te beschouwen “niet als een gebeurtenis, maar als een proces dat onvermijdelijk tijd nodig zou hebben om te worden gerealiseerd” (Ferguson, 188). Wat voor problemen de bisschoppen ook hadden met het bewind van Rollo, ze konden zijn succes in het handhaven van de openbare orde of de welvaart die hij naar het land bracht niet betwisten.
Afbeelding van Rollo in Vikings
In de televisieserie Vikings is Rollo de broer van Ragnar Lothbrok die, na het beleg van Parijs, naar West-Francië vertrok om een plek aan de Seine te behouden voor toekomstige invallen. Nadat hij van de ziener van het dorp had vernomen dat hij ooit over een koninkrijk zou heersen, laat Rollo zich gemakkelijk door de Franken overtuigen om het vertrouwen van zijn broer te verraden en hun aanbod van land en een huwelijk met prinses Gisla te accepteren. Zoals we hebben vermeld, is er niets bekend over de jeugd, opvoeding, verwantschap of zelfs de plaats van herkomst van Rollo, en er is geen bewijs dat hij familie was van Ragnar Lothbrok. De historische Gisla was een heel jong meisje ten tijde van haar verloving met Rollo, dus haar personage in de serie is gefictionaliseerd.
De enige gebeurtenissen in de televisieserie die betrekking hebben op de historische Rollo zijn die welke te maken hebben met de stichting van Normandië en de verdediging van de regio, inclusief, blijkbaar, zijn beheersing van de taal. Rollo zou ook vrij lang en breedgeschouderd zijn geweest (zoals hij in de serie wordt afgebeeld) en zou de bijnaam “de Wandelaar” hebben gekregen omdat hij liever liep dan te paard reed (of omdat hij te zwaar was voor een paard).
Rollo ging rond 927 n.Chr. met pensioen en zijn zoon Willem Langzwaard (927-942) volgde hem op, die kort daarna rond 930 stierf. De onwettige zoon van Willem Langzwaard, Richard I (ook bekend als Richard de Onbevreesde), besteeg de troon rond zijn tiende, na de dood van zijn vader. Richard I eerde het beleid van zijn vader en grootvader, en dit beleid zou worden voortgezet door Richard II.
De regeerperiodes van zijn opvolgers, Richard III (1026-1027 n.Chr.) en Robert I (1027-1035 n.Chr.), werden gekenmerkt door instabiliteit en burgeroorlog, die eindigde met de regering van Willem I (Willem de Veroveraar), hertog van Normandië 1035-1087 en koning van Engeland tussen 1066-1087. Willems verovering van Engeland veranderde niet alleen de Britse samenleving radicaal, maar ook de Europese cultuur als geheel, en zijn beleid weerspiegelt dat van Rollo van Normandië.
